Wstęp
We wrześniu 2025 roku, CEN wydał najnowszą wersję normy:
EN ISO 15614-2:2025 – Specyfikacja i kwalifikowanie technologii spawania metali – Badanie technologii spawania – Część 2: Spawanie łukowe aluminium i jego stopów [1], [2],
(wprowadzoną przez ISO 15614-2:2025 we wrześniu 2025) a jej aktualizacja przynosi kilka istotnych zmian względem poprzedniego wydania sprzed 20 lat: EN ISO 15614-2:2005 [3], [4]. Według informacji zawartych na stronie CEN, norma powinna zostać wdrożona na poziomie krajowym do dnia 31.03.2026 r., więc do tego dnia na stronie PKN powinna pojawić się wersja PN-EN ISO.
Główne zmiany, które podają nam autorzy:
- Ujednolicenie/dostosowanie do ISO 15614-1 na ile jest to możliwe.
- Tekst z rozdziału 1 przeniesiony do wprowadzenia.
- Dodano proces 142 (autogeniczne TIG).
- Zaktualizowano odniesienia.
- Rozdziały 5, 6, 7 i 8 wraz z powiązanymi tabelami i rysunkami zmieniono i/lub zaktualizowano.
- Zaktualizowano odniesienia do norm badań NDT i badań mechanicznych.
To zapis z przedmowy normy a ja skupię się poniżej na omówieniu zmian w każdym rozdziale z osobna. Najwięcej zmian (i to bardzo istotnych!) wynika oczywiście z punktu pierwszego, o czym zaraz przeczytacie. Oczywiście nie podam Wam wszystkich szczegółów z uwagi na prawa autorskie – nakreślę tylko kierunek głównych zmian i gdzie ich szukać.
W moich poprzednich artykułach możesz przeczytać o zmianach w trzech innych normach:
#4 Zmiany w normie PN-EN ISO 4063
Spis treści
1. Załączniki
2. Przedmowa i wprowadzenie
3. Zakres normy
4. Powołania normatywne
5. Terminy i definicje
6. Wstępna Instrukcja Technologiczna Spawania (pWPS)
7. Badanie technologii spawania
8. Złącze próbne
9. Kontrola i badanie
10. Zakres kwalifikowania
11. Protokół kwalifikowania technologii spawania (WPQR)
12. Załącznik A – Formularz protokołu kwalifikowania technologii spawania (WPQR)
13. Podsumowanie
14. Linki
1. Załączniki
Przeniesiono z końca normy na sam początek załączniki ZA oraz ZB które zostały także zaktualizowane oraz nieznacznie przeorganizowane. Załączniki te dotyczą powiązania normy EN ISO 15614-2 z zasadniczymi wymaganiami dyrektyw Unii Europejskiej oraz powołań normatywnych na publikacje międzynarodowe i odpowiadające im publikacje europejskie. Odpowiednio wygląda to tak:
Załącznik ZA: dotyczył 97/23/EC oraz 87/404/EEC a teraz dotyczy tylko 2014/68/EU (PED – Pressure Equipment Directive) czyli „Dyrektywa ciśnieniowa” oraz zawiera także powołania normatywne między publikacjami międzynarodowymi (ISO) a odpowiadającymi im publikacjami europejskimi (EN).
Załącznik ZB: dotyczył przeniesionych teraz do załącznika ZA powołań normatywnych między publikacjami międzynarodowymi (ISO) a odpowiadającymi im publikacjami europejskimi (EN) a teraz dotyczy tylko przeniesionej dyrektywa z załącznika ZA 2014/29/EU (SPVD – Simple Pressure Vessels Directive) czyli „Dyrektywa prostych zbiorników ciśnieniowych”
2. Przedmowa i wprowadzenie
Przedmowa:
Przeorganizowana, zawiwra podstawowe informacje, który Komitet Techniczny w ISO przy współpracy z CEN opracował normę, główne zmiany, gdzie znajdziemy pozostałe normy z serii ISO 15614. Zaweira także oczywiście informacje, że nowe norma zastępuje wydanie z roku 2005.
Wprowadzenie:
Ogólne informacje jak w większości nowych wersji normy, że wszelkie kwalifikowanie technologii spawania które zostały przeprowadzone zgodnie z poprzednim wydaniem, mogą być stosowane tam gdzie jest przytoczone to wydanie. W takim przypadku zakresy kwalifikacji poprzednich wydań pozostają obowiązujące.
Istnieje także możliwość utworzenie nowego zakresu kwalifikacji WPQR zgodnie z niniejszą edycją w oparciu o istniejący kwalifikowany WPQR, pod warunkiem że spełnione zostały wymagania techniczne dotyczące badań określone w niniejszym dokumencie. W przypadku konieczności przeprowadzenia dodatkowych badań w celu uzyskania równoważności technicznej kwalifikacji, konieczne jest jedynie przeprowadzenie dodatkowego badania na próbce.
3. Zakres normy
Dodano proces 142 – spawanie TIG bez dodatku stopiwa.
Został usunięty zapis który zezwalał aby zasady omawianej normy mogły być stosowane do innych procesów spawania. Powoduje to, że katalog procesów jest zamknięty.
Pojawił się identyczny zapis jak w normie EN ISO 15614-1, a dokładnie chodzi o:
„This document applies to production welding, repair welding and build-up welding”
Niniejszy dokument ma zastosowanie do spawania produkcyjnego, naprawczego oraz build-up welding.
Właśnie to słowo może wydawać się niezrozumiałe – już tłumaczę dlaczego. Pewnie łatwo byłoby to przetłumaczyć szybko na nasze polskie napawanie. Według mnie, tutaj samo jedno słowo nie wystarczy. Według normy PN-EN 1792 z 2010 roku (została już wycofana ale zawiera to słowo przetłumaczone):
building-up – nakładanie, natapianie
To co my rozumiemy w praktyce przez napawanie, w języku angielskim ma co najmniej kilka odpowiedników, w zależności od zastosowania i tam wygląda to jasno i klarownie. Przykład normy EN ISO 15614-7 który dotyczy overlay welding. W normie tej zawarte są takie definicje jak: overlay welding, cladding, buttering, build-up oraz w raporcie technicznym CEN-TR 14599: surfacing, buffering, hardfacing.
overlay welding – surfacing by means of welding
surfacing – deposition of material on a surface to obtain desired properties and/or dimensions
building-up – overlay welding to obtain or restore required dimensions
według wycofanej PN-EN 1792:2010:
surfacing to po prostu napawanie, czyli nakładanie materiału na powierzchnie w celu uzyskania pożądanych właściwości i/lub wymiarów.
więc definicja overlay welding brzmiałaby napawanie przez spawanie. A jak najlepiej przetłumaczyć overlay welding? Po prostu napawanie? Napawanie nakładcze? Patrząc na treść normy i sposób wykonywania próbek oraz to co jest następnie produkowane dzięki WPQR i WPS przeprowadzonych zgodnie z EN ISO 15614-7, wiemy że chodzi o napawanie dużych powierzchni albo w celu ochrony antykorozyjnej (corrosion resistant overlay welding) albo w celu utwardzenia powierzchni (hardfacing).
Norma EN ISO 15614-7 jasno odsyła nas, że w przypadku napawania building-up kwalifikowanie technologii należy przeprowadzić zgodnie z EN ISO 15613 lub EN ISO 15614-1 (tam ten zapis, który właśnie rozpatruję, pojawił się już wcześniej). Teraz gdy będzie aktualizowana to pewnie pojawi się także odesłanie do EN ISO 15614-2.
Czyli podsumowując:
overlay welding (EN ISO 15614-7) – napawanie w celu uzyskania pożądanych właściwości i/lub wymiarów.
building-up welding (EN ISO 15614-2 (oraz 15614-1)) – napawanie w celu uzyskania lub przywrócenia wymaganych wymiarów.
Właśnie te kilka słów ma tu kluczowe znaczenie. Napawanie z EN ISO 15614-7 stosuje się aby osiągnąć cechy materiału napawanego na powierzchni materiału bazowego czyli właśnie np. utworzenie powierzchni trudnościeralnej czy powierzchni odpornej na korozję na materiale który tych własności nie wykazuje, lub wykazuje w stopniu niezadowalającym w kontekście użytkowania.
Napawanie odbudowujące (lub nadbudowujące) z EN ISO 15614-2 (oraz EN ISO 15614-1) gdy chcemy uzyskać lub odtworzyć np. kształt złącza po naprawie, gdy w wyniki niezgodności wycięte zostało na tyle dużo materiału, że aby prawidłowo wykonać złącze naprawcze, najpierw należałoby napawać jedną z krawędzi aby doprowadzić do właściwej geometrii złącza. Pojawia się tu jeszcze takie pojęcie jak:
buttering – overlay welding in a joint preparation to provide a suitable transition between the parent material and subsequent welds
czyli właściwe odmiana napawania building-up ale w innym celu. Buttering to napawanie w celu przygotowania połączenia aby zapewnić odpowiednie przejście między materiałem podstawowym a kolejnymi spoinami z punktu widzenia spawalności i metalurgii – redukcja PWHT, zapobieganie pęknięć lamelarnych czy też pęknięć w wyniku powtórnego nagrzewania. Głównym celem takiego napawania nie są kwestie wymiarowe. Tutaj zazwyczaj stosowany jest całkowicie inny materiał niż materiał podstawowy.
Może żeby rozjaśnić, to poniżej kilka grafik:
Rys. 1 i 2 Przykłady napawania odbudowującego (nadbudowującego) [5], [6]
Rys. 3 i 4 Przykłady napawania buttering [5], [7]
A jakby teraz było jeszcze za małe zamieszanie, to mamy jeszcze buffering czyli buforowanie i zgodnie z definicją:
buffering – buttering prior to welding together of higly dissimilar materials
buffering – overlay welding to provide a suitable transition between the parent material and the final overlay
buforowanie to inaczej buffering to odmiana buttering czyli napawania warstwy w celu pospawania razem materiałów o bardzo różnych właściwościach lub w celu wytworzenia warstwy buforowej (pośredniej) między bardzo twardą napoiną np. utwardzającą a bardzo miękkim materiałem podstawowym.
Myślę, że tyle wystarczy ale jak widać, terminy po angielsku są bardziej czytelne niż nasze „napawanie” które nie zawsze może być precyzyjne. Mimo tych zawiłości i nazewnictwa, jestem przekonany że każdy z Was wie o co chodzi, w zależności od użycia. Taki już nasz język.
4. Powołania normatywne
Zaktualizowane oraz uzupełnione o najnowsze wydania norm które są bezpośrednio związane z omawianym dokumentem.
5. Terminy i definicje
Bez większych zmian, norma przytacza trzy pojęcia: spawanie wykańczające, egzaminator i jednostka egzaminująca. Zawiera także odnośniki do norm w których można znaleźć słownictwo użyteczne na potrzeby niniejsze normy: ISO 15607 oraz ISO 25901.
6. Wstępna Instrukcja Technologiczna Spawania (pWPS)
Brak zmian.
7. Badanie technologii spawania
Bez znaczących zmian. Jedynie odwołanie do konkretnych numerów norm (EN ISO 9606-2 oraz EN ISO 14732) których należy użyć, w przypadku gdy spawacz/operator wykona pozytywnie złącze próbne i zdobędzie uprawnienia, zostały zastąpione ogólnym stwierdzeniem: „zgodnie z obowiązującą normą krajową lub międzynarodową, która została użyta”.
Z jednej strony takie zapisy są lepsze, bardziej uniwersalne bo w przypadku zmian w numeracji, wycofaniu czy też zastąpieniu jednej normy inną, ten zapis dalej pozostanie aktualny. Z drugiej jednak strony, bezpośrednie odwołania ułatwiają zrozumienie o co chodzi, bo mamy wskazaną konkretną normę.
8. Złącze próbne
Brak istotnych zmian. Doprecyzowano tylko w tekście, że dla wszystkich złączy próbnych z wyjątkiem połączeń odgałęzionych i teowych, grubość materiału t oraz średnica D powinny być takie same dla obu blach/rur na wymaganej długości złącza próbnego. Wcześniej brakowało zapisu o średnicy D.
9. Kontrola i badanie
Doprecyzowano, że odpady nie są brane pod ocenę przy wykonywaniu NDT a także aby wszelkie zabiegi obróbki cieplnej zostały wykonane przed przekazaniem próbki do badań NDT.
Zmiana w tabeli 1, redukcja ilość próbek do badań makroskopowych dla złącza teowego z pełnym przetopem oraz dla połączenia odgałęzionego z pełnym przetopem. Moim zdaniem niepotrzebnie został przypis d) w takim przypadku, może to być błąd. Treść przypisu a) przeniesiona do rozdziału Badanie na zginanie.
Zmiana na rysunku 6 – Rozmieszczenie próbek do badania dla złącza doczołowego rury – zmiana lokalizacji miejsc pobrania próbek.
Zmiana na rysunku 8 – Rozmieszczenie próbek do badania dla połączenia odgałęzionego lub spoiny pachwinowej na rurze – zmiana lokalizacji miejsc pobrania próbek.
Zmiana w punkcie 7.4.3 – Próba zginania – zmiana minimalnego wymaganego kąta gięcia dla grupy materiałowej 23. Dodatkowo doprecyzowano zapis, że wad pojawiających się na krawędziach badanej próbki nie można odrzucić, jeżeli można je powiązać z wadą spoiny.
Zmiana w punkcie 7.4.5 – Badanie makroskopowe/mikroskopowe – doprecyzowanie jaki obszar powinna obejmować próbka do badania makroskopowego. Dodano także warunki przeprowadzania badań mikroskopowych oraz warunki rejestracji i utrwalenia wyniku.
Zmiana w punkcie 7.5 – Poziomy akceptacji – uaktualniono dla których niezgodności, można osiągnąć poziom jakości C. Dodano także jak postępować i jak ustalić poziomy akceptacji dla metod ultradźwiękowych (UT, TOFD oraz PAUT).
Zmiana w punkcie 7.6 – Badania powtórne
- Punkt 7.6.2 – związane z NDT – tutaj bardzo duża zmiana, podobnie jak w EN ISO 15614-1, nie każdy NOK w badaniach NDT wiąże się z koniecznością powtórzenia spawania. Punkt dopuszcza w określonych przypadkach, po akcpetacji egzaminatora lub jednostki egzaminującej, przejście dalej do badań niszczących.
- Punkt 7.6.3 – związane z badaniami niszczącymi – doprecyzowany sposób postępowania w przypadku gdy jedno z badań niestety nie zostanie zaliczone, sposób pobrania próbek do badań powtórnych, ilości próbek.
10. Zakres kwalifikowania
Zmiana w tabeli 4 – Zakres kwalifikowania dla złączy z materiałów jednorodnych i różnych – pojawiły się zmiany dla złączy różnych, głównie na plus – czyli rozszerzające zakres względem poprzedniego wydania.
Zmiana w punkcie 8.3.2 – grubość materiału podstawowego i średnica rury
Punkt 8.3.2.1 – postanowienia ogólne – zmieniono zasady ustalania nominalnej grubości dla połączenia odgałęzionego oraz dodano dla złącza teowego z pełnym przetopem.
Punkt 8.3.2.2 – zakres kwalifikacji dla złączy doczołowych, materiału i grubości metalu spoiny – tutaj jak widać już po zmianie nazwy punktu, zmienia się zakres kwalifikacji z samej grubości materiału podstawowego ale dochodzi teraz także grubość metariału spoiny. Zmianie uległa cała tabela 5, bardzo duża zmiana.
Punkt 8.3.2.3 – zakres kwalifikacji dla grubości materiału i grubości spoin pachwinowych – jak wyżej, zmienia się sposób ustalania zakresu kwalifikowania i sam zakres. Zmianie uległa cała tabela 6, bardzo duża zmiana.
Punkt 8.3.3 – kąt połączenia odgałęzionego – zmianie uległ zakres kwalifikacji w zależności od kąta na złączu próbnym.
Punkt 8.4 – wspólny dla wszystkich technologii spawania – drobne zmiany w punktach 8.4.1 – proces spawania, 8.4.2 – pozycje spawania.
Punkt 8.4.4 – materiał dodatkowy – zmiana normy odniesienia, uzupełnienie punktu o grupy.
Punkt 8.4.6 – energia łuku lub wprowadzone ciepło – zmiana górnego limitu dla materiału grupy 23, usunięto zapis o dolnym limicie.
Punkt 8.4.7 – temperatura podgrzewania wstępnego – doprecyzowano dla której grubości materiału temperatura podgrzewania powinna być określana.
Punkt 8.5 – specjalny dla procesów,
8.5.1 – proces 131, 8.5.1.1 – gaz osłonowy – dodano informacje o kwalifikacji w danej pod-grupie gazów, dodano także możliwość zmiany składu gazu w niewielkim zakresie.
8.5.2 – procesy 141 oraz 142 – gaz osłonowy – podobnie jak wyżej.
8.5.3 – proces 15 – gaz osłonowy – podobnie jak wyżej.
11. Protokół kwalifikowania technologii spawania (WPQR)
Brak istotnych zmian.
12. Załącznik A – Formularz protokołu kwalifikowania technologii spawania (WPQR)
Drobne zmiany w związku ze zmianami w normie, dotyczące badań NDT, zakresu kwalifikowania itp. Tak naprawdę to te wzory w normach są ba są, mówiąc kolokwialnie. Nie spotkałem się jeszcze aby gdzieś były użyte w takiej (totalnie nieczytelnej) formie 1:1.
13. Podsumowanie
Jak możecie powyżej przeczytać, zmian jest sporo. Niektóre są mniejsze i wynikają tylko głównie z aktualizacji lub wydania nowych norm na przestrzeni dwudziestu lat pomiędzy starą wersją EN ISO 15614-2 z roku 2005 a nową z roku 2025. Niemniej – przez te 20 lat, na bazie doświadzceń w spawaniu aluminium, w najnowszym wydaniu normy nastąpił szereg zmian bardzo istotnych dla kwalifikowania nowych technologii spawania. Główne zmiany dotyczą rozdziałów: kontrola i badanie oraz zakres kwalifikowania. Część rzeczy została złagodzono jak zmniejszenie ilości próbek do badań, czy tez możliwość nie przerywanie procedury kwalifikowania w wyjątkowych przypadkach gdy z badań NDT otrzymamy wynik NOK ale całkowicie został przebudowany zakres kwalifikacji, bardzo podobnie jak ma to miejsce w normie EN ISO 15614-1. Na początku na pewno spotkamy się z wieloma pytaniami w branży ale mam nadzieje, że wszystkie szybko zostaną rozwiane a nowe wydanie normy będzie prawidłowo stosowane.
Podobają Ci się moje treści o spawalnictwie? 🙂
Kliknij poniżej!
