1. Wprowadzenie
Podstawowe informacje o tym, czym jest certyfikat spawacza, jakie zawiera informacje, jakie daje uprawnienia oraz jak go interpretować znajdziecie w poprzednim artykule:
#13 Certyfikacja spawaczy według EN ISO 9606-1 – Zakresy certyfikatów – ogólny przegląd
W wielu sytuacjach przeprowadzany egzamin jest jednoznaczny i daje spawaczowi uprawnienia, które nie budzą żadnych wątpliwości. Nie zawsze jednak jest tak prosto, bo norma EN ISO 9606-1 jest (delikatnie mówiąc) pełna zawiłości, warunków i odstępstw. Bardzo często trzeba się w nią dokładnie wczytać, aby odpowiednio ją zinterpretować a co najważniejsze – aby odpowiednio dobrać próbki egzaminacyjne zi w rezultacie, aby spawacz uzyskał pożądane uprawnienia, które w jak największym stopniu będą odpowiadały wymaganiom produkcyjnym w danym zakładzie.
Na rynku można spotkać się oczywiście z uprawnieniami „na wszystko”. Co rozumiem przez to pojęcie? Wiele firm chce, aby egzamin spawacza został przeprowadzony tak, aby jego certyfikat dawał uprawnienia w jak najszerszym zakresie. Należy zadać sobie pytanie, czy zawsze jak najszersze uprawnienia równają się jak najlepszym kompetencjom?
Można oczywiście przeprowadzić egzamin i tak dobrać grupę materiałową, grubość, pozycję oraz warunki dodatkowe, aby uzyskać szeroki zakres. Jednak nie zawsze takie rozwiązanie jest najlepsze, co przy rosnących wymaganiach rynkowych, stale zwiększającej się świadomości klientów może nie być odpowiednią drogą. Czasem może warto zamiast jednego egzaminu zrobić dwa? Dwa – ale za to bardziej odpowiadające warunkom i potrzebom produkcyjnym.
W poniższym artykule przybliżę Wam kilka ciekawych przypadków i możliwości, których wykorzystanie umożliwia norma EN ISO 9606-1, a które mogą sprawiać problemy przy interpretacji oraz budzić wątpliwości. Zdaję sobie doskonale sprawę, że norma EN ISO 9606-1 nie jest łatwa, właśnie przez wszelkie drobne niuanse w treści oraz przypisy w tabelach, zwłaszcza w rozdziale 5. Rozdział ten jest poświęcony wszystkim zmiennym zasadniczym oraz odpowiadającym im zakresom kwalifikacji. Jest to więc kluczowy rozdział całej normy. To właśnie stąd spawalnicy czy inspektorzy czerpią informacje, jak szerokie uprawnienia zdobył spawacz oraz do których prac możemy go dopuścić, a które złącza będą wymagały aby, skierować spawacza na dodatkowy egzamin.
2. Złącze jedno i wieloprocesowe ze spoinami czołowymi
Co do zasady, zwykle jeden egzamin kwalifikuje tylko jeden proces spawania, a zmiana procesu wymaga nowego egzaminu. Oczywiście jak już wcześniej wspomniałem, norma EN ISO 9606-1 ma bardzo dużo wyjątków i w tym przypadku tymi wyjątkami są:
- zmiana drutu elektrodowego litego (135) na drut elektrodowy z rdzeniem metalowym (138) lub odwrotnie,
- zmiana drutu elektrodowego litego (121) na elektrodę proszkową (125) lub odwrotnie,
- spawanie procesami 141, 142 lub 145 kwalifikuje 141, 142, 143 i 145, ale proces 142 kwalifikuje tylko proces 142,
- spawanie łukiem zwarciowym (dla procesów 131, 135 i 138) kwalifikuje spawaniem innymi metodami przenoszenia metalu, ale nie odwrotnie.
Poza powyższymi wyjątkami norma jasno dopuszcza nam coś takiego jak złącze jednoprocesowe i wieloprocesowe ze spoinami czołowymi. Na czym to polega? Poniżej rysunek spawanego złącza:
Rys. 1 Rysunek złącza spawanego dwoma procesami. [1] 1 – proces spawania 1 (ss nb) , 2 – proces spawania 2 (ss mb).
Zgodnie z Tablicą 1 z normy EN ISO 9606-1, zakres uzyskanych kwalifikacji będzie następujący:
Złącze jednoprocesowe:
- Dla procesu spawania 1: s = s1
- Dla procesu spawania 2: s = s2
Złącze wieloprocesowe:
- Dla obu procesów: s = s1 + s2
Aby rozjaśnić sytuację, poniżej dwa przykłady takiego złącza oraz zakres uzyskanych kwalifikacji. Dla obu przykładów przyjmijmy, że procesem spawania 1 jest proces 141, a procesem spawania 2 jest proces 135.
Przykład 1:
s1 = 2 mm
s2 = 5 mm
Zgodnie z tablicą 6, zakres kwalifikacji dla grubości spoiny przedstawia się następująco:
Złącze jednoprocesowe:
- Dla procesu spawania 1: s1 od 2 mm do 4 mm.
- Dla procesu spawania 2: s2 od 3 mm do 10 mm.
Złącze wieloprocesowe:
- Dla obu procesów: s będzie sumą grubości dla każdego pojedynczego procesu.
Co to oznacza w praktyce? Jeżeli spawacz wykona na egzaminie jedną próbkę dwoma metodami, o grubościach jak powyżej, uzyskuje uprawnienia na dwie metody spawania jednoprocesowego w zakresie grubości spoiny:
- od 2 mm do 4 mm dla metody 141,
- od 3 mm do 10 mm dla metody 135.
Pozostały zakres uprawnień (pozycja, materiał dodatkowy itd.) zostanie nadany zgodnie z zakresem kwalifikacji dla danej metody oraz odpowiednich części normy EN ISO 9606‑1. Należy tu mieć także na uwadze, że proces spawania 1 odbywa się bez podkładki, a proces spawania 2 jest traktowany jako spawanie na podkładce materiałowej.
Równolegle, spawacz dzięki takiemu egzaminowi, może także wykonywać połączenia wieloprocesowe, przy wykorzystaniu metod 141 oraz 135 w zakresie grubości spoiny od sumy minimalnej do maksymalnej, oczywiście z zachowaniem grubości spoiny dla każdego pojedynczego procesu, w zakresie grubości spoiny:
- od 5 mm do 14 mm.
Przykład 2:
s1 = 3 mm
s2 = 12 mm
Zgodnie z tablicą 6, zakres kwalifikacji dla grubości spoiny przedstawia się następująco:
Złącze jednoprocesowe:
- Dla procesu spawania 1: s1 od 3 do 6 mm.
- Dla procesu spawania 2: s2 od 3 mm wzwyż.
Złącze wieloprocesowe:
- Dla obu procesów: s będzie sumą grubości dla każdego pojedynczego procesu.
Tutaj więc zakres uprawnień byłby następujący, grubość spoiny:
- od 3 mm do 6 mm dla metody 141,
- od 3 mm wzwyż dla metody 135.
- od 6 mm wzwyż dla złącza wieloprocesowego, oczywiście z zachowaniem zakresu grubości spoiny dla pojedynczych procesów.
Na co tutaj należy uważać, aby błędnie nie zinterpretować zakresu uprawnień? Musimy jasno rozgraniczyć sposób wykonywanego złącza. Nie możemy połączyć w całość zakresów grubości, które wynikają osobno dla każdego procesu oraz należy pamiętać o ograniczeniach wynikających ze spawania bez podkładki materiałowej, oraz z podkładką materiałową (nb, mb).
Wracając do przykładu 1, gdyby spawacz miał za zadanie pospawać złącze o grubości 8 mm bez podkładki, musiałby je wykonać przy użyciu spawania wieloprocesowego 141 oraz 135. Przy tym zakresie uprawnień nie ma możliwości, aby wykonać to złącze inaczej. Gdybyśmy dodali do złącza podkładkę materiałową, sprawa wygląda inaczej. Wtedy może już wykorzystać zdobyte uprawnienia do spawania jednoprocesowego metodą 135. Zakres uprawnień grubości spoiny od 3 mm do 10 mm obejmuje oczywiście przytoczone powyżej 8 mm.
Przypominam, że rozpatruję tu tylko grubość spoiny oraz to czy spawanie egzaminacyjne było wykonane z podkładką lub bez oraz ograniczenia z tego wynikające. Pozostałe zmienne zasadnicze są dla powyższych rozważań pomijalne.
3. Więcej niż jedno złącze egzaminacyjne
Kolejnym, często wykorzystywanym przy przeprowadzaniu egzaminu wariantem dopuszczonym przez normę EN ISO 9606-1 jest wykonanie więcej niż jednego złącza egzaminacyjnego. W takim przypadku może być wydane jedno świadectwo egzaminu spawacza, które będzie połączeniem zakresów kwalifikacji, które wynikają bezpośrednio z poszczególnych złączy egzaminacyjnych. W praktyce spawacz który wykona egzamin na dwóch próbkach, zdobywa szerszy zakres uprawnień, a to wszystko w ramach jednego certyfikatu. Takie świadectwo egzaminu spawacza powinno zawierać wszystkie zmienne zasadnicze dla wszystkich egzaminów. W przypadku skorzystania z tej możliwości norma jest dość ograniczona, bo dopuszcza nam zmianę tylko jednej z poniższych zmiennych zasadniczych (z wyjątkiem przykładów z rozdziału 5.7):
- rodzaj spoiny,
- pozycja spawania,
- grubość spoiny.
Norma nie dopuszcza zmiany innych zmiennych zasadniczych.
Poniżej przedstawię także trzy przykłady. Zostały one tak dobrane, aby uwypuklić gdzie może pojawić się błędna interpretacja w zakresie zdobytych uprawnień. Dla obu przykładów zmienną zasadniczą, która będzie zmieniana, to grubość spoiny. Pozostałe zmienne i wynikające z tego zakresu uprawnień, pozostają takie same.
Przykład 3:
Zmieniana zmienna zasadnicza: grubość spoiny.
Spawacz wykonał na egzaminie dwie próbki, złącza BW na blachach:
Próbka 1: grubość spoiny s = 2 mm.
Próbka 2: grubość spoiny s = 12 mm.
Zakres kwalifikacji dla próbki 1: s od 2 mm do 4 mm.
Zakres kwalifikacji dla próbki 2: s od 3 mm wzwyż.
Co sumarycznie daje kwalifikację dla grubości spoiny od 2 mm wzwyż, ale tylko w pozycjach zgodnie z zakresem kwalifikacji (obie próbki musiały być wykonane w tej samej pozycji) w zależności jak był przeprowadzony egzamin.
Przykład 4:
Zmieniana zmienna zasadnicza: pozycja spawania
Spawacz wykonał na egzaminie dwie próbki, złącza BW na blachach 12 mm:
Próbka 1: pozycja spawania PC.
Próbka 2: pozycja spawania PF.
Zakres kwalifikacji dla próbki 1: pozycje: PA, PC.
Zakres kwalifikacji dla próbki 2: pozycje: PA, PF.
Co sumarycznie daje kwalifikację dla grubości spoiny od 3 mm wzwyż, ale możliwość spawania w trzech pozycjach: PA, PC i PF.
Przykład 5:
Zmieniana zmienna zasadnicza: średnica rury i grubość spoiny (grubość ścianki)
Próbka 1: rura D48.3, grubość spoiny 12 mm.
Próbka 2: rura D21.3, grubość spoiny 2 mm.
Tutaj spawacz uzyskuje zakres kwalifikacji:
- dla próbki 1: średnica rury D od 25 mm wzwyż, grubość spoiny s od 3 mm wzwyż,
- dla próbki 2: średnica rury D od 21,3 mm do 42,6 mm, grubość spoiny s od 2 mm do 4 mm.
Błędny jest zapis, który można zauważyć na niektórych certyfikatach, że spawacz posiada uprawnienia na spawanie rur od średnicy 21,3 mm oraz grubości spoiny od 2 mm.
Względem zapisów z normy EN ISO 9606-1 zakresy tych dwóch próbek nie mogą być połączone ze względu na to, że posiadają różne średnice, co wprowadza lukę w zakresie:
- średnic od 21,3 mm do 25 mm – nie można wykonać złącza jeżeli mają grubość spoza zakresu od 2 mm do 4 mm,
- średnic od 25 mm do 42,6 – nie można wykonać złącza, jeżeli jego grubość jest mniejsza niż 2 mm,
- średnic powyżej 25 mm – nie można wykonać złącza, jeżeli jego grubość jest mniejsza niż 3 mm.
4. Podsumowanie
Cieszę się, że jesteś na końcu i udało Ci się przebrnąć przez cały artykuł. Myślę, że powyższe rozważania, wraz z przykładami, w jasny sposób pozwolą Ci zrozumieć istotę poruszanych kwestii. Całkowicie zdaję sobie sprawę, że te tematy naprawdę nie są łatwe, a wiem jak skomplikowane potrafią być nieraz certyfikaty wystawiane przez różne jednostki. Jeśli masz jakieś wątpliwości, pytania – może na przykładzie konkretnego certyfikatu? Daj mi znać w komentarzu, a postaram się doradzić Ci najlepiej jak potrafię.
Może masz więcej pytań? Może po przeczytaniu artykułu pojawiły się wątpliwości na temat uprawień spawaczu u Ciebie w firmie? Napisz komentarz, wiadomość – pomogę Ci zinterpretować dokument i uniknąć błędów.
Powyższy artykuł powstał w ramach współpracy z projektem:
Podobają Ci się moje treści o spawalnictwie? 🙂
Kliknij poniżej!
